Na początku 1900 r. średnia długość życia mężczyzn w USA wynosiła 48 lat, a dla kobiet 51 lat. W 1996 r. wynosiła ona odpowiednio 72 lata u mężczyzn i 79 u kobiet. W wielu krajach obserwujemy starzenie się populacji. Według ONZ populację uważamy za starą, jeśli ponad 7 % ogółu ludności, ukończyło 65 lat Europa, zgodnie dzisiaj przyjętą skalą, jest dzisiaj najstarsza w populacji świata. Ponad 10 % ludności na świecie ma obecnie 60 lub więcej lat. Prognozy mówią o dalszym wzroście liczby osób takim wieku. Specjaliści zakładają, że do 2050 r. taki wiek będzie miała co 5 osoba. Jednocześnie z każdym rokiem obserwuje się wzrost liczby osób, które przekroczyły 90 rok życia. Nasz organizm jest zbudowany z licznych komórek. Komórki te w trakcie życia stale są wymieniane na nowe. Jednak w miarę upływu lat wymiana ta przebiega dużo wolniej tak, że pula komórek ulega zmniejszeniu. Wszystkie nasze komórki muszą się zestarzeć i umrzeć. Czas ich przeżycia jest charakterystyczny dla każdego typu komórek i dla każdego gatunku. Śmierć komórek następująca w naszym organizmie jest programowana genetycznie. Życie każdej komórki składa się z wielu okresów. Jednak w pewnym momencie komórka ulega programowej śmierci. Menopauza to czas, kiedy miesiączka ustaje, a jajniki ostatecznie przestają wytwarzać jajeczka. O menopauzie mówi się wtedy, gdy kobieta nie dostała okresu od pełnego roku. Obejmuje ona kobiety w wieku od 40 do 58 lat, średnio jest to wiek około 51 lat. Naturalna menopauza jest procesem stopniowym. Jajniki zaczynają produkować zmniejszona ilość hormonów. Kiedy menopauza przychodzi przed 40 rokiem życia nazywana jest przedwczesną menopauzą. Może się to stać zupełnie naturalnie, lecz często jest to rezultatem kilku warunków, takich jak: uwarunkowania genetyczne, choroby układu immunologicznego, anomalia chromosomu X, leczenia chemio- lub radioterapią, przyjmowanie leków obniżających poziom estrogenu czy palenie papierosów. Kiedy zbliża się menopauza, kobiety często doświadczają kilku fizycznych i emocjonalnych symptomów. Są nimi najczęściej: nieregularne miesiączki, uderzenia gorąca i nocne poty, niepokój, depresja, sucha skóra, drażliwość, suchość pochwy, problemy z koncentracją oraz pamięcią, częste oddawanie moczu i moczenie się, bóle głowy oraz mięśni, uczucie zmęczenia, zaburzenia snu lub bezsenność, jak również budzenie się wcześnie rano. Menopauza jest naturalną częścią życia i nie jest konieczne jej leczenie. Jedynie symptomy i czynniki, które zagrażają zdrowiu i są związane z poziomem estrogenów (uderzenia gorąca, drażliwość, wzrost ryzyka choroby serca oraz osteoporoza) powinny być leczone. Dostępnych jest kilka typów hormonów (naturalne, syntetyczne oraz pochodzenia roślinnego estrogeny i progesteron, kombinacje estrogenu z progesteronem; hormony zwierzęce w niewielkiej ilości). Preparaty hormonalne dostępne są w tabletkach, żelu, pierścieniach dopochwowych, zastrzykach, plastrach na skórę, kulkach wkładanych pod skórę. Z oznakami menopauzy można radzić sobie „domowymi sposobami”. Zdrowa dieta polepsza zdrowie kobiet, zmniejsza ryzyko chorób serca, osteoporozy i nowotworów. Dieta taka jest uboga w tłuszcze, a bogata w owoce, warzywa, zboża, wapno i witaminę D. Ograniczenie kofeiny i alkoholu redukuje symptomy niepokoju, bezsenności i wypłukiwania wapnia. Rzucenie palenia zmniejsza ryzyko wczesnej menopauzy, chorób serca i osteoporozy. Regularna gimnastyka redukuje fale gorąca. Szczególnie polecane są ćwiczenia, takie jak: spacerowanie, wchodzenie po schodach i ćwiczenia odpornościowe, (podnoszenie odważników), które zwiększają wytrzymałość kości i również zmniejszają ryzyko osteoporozy. Kontrola nad stresem pomaga znieść napięcie oraz niepokój. Zaleca się stosowanie technik relaksacyjnych, np.: głębokiego oddychania, masażu, gorących kąpieli i spokojnej muzyki. Mężczyźni, w chwili osiągnięcia wieku 40 – 55 lat, doświadczają zjawiska podobnego do kobiecej menopauzy. Jednak w przeciwieństwie do kobiet nie ma u nich jasnego sygnału takiego jak np. ustanie menstruacji, mówiącego o początkach przekwitania. Wspólny i występujący u obojga płci jest spadek poziomu hormonów: estrogenu u kobiet i testosteronu u mężczyzn. Zmiany zachodzące w ciele mężczyzny są stopniowe i mogą im towarzyszyć: zmiany nastroju, zmęczenie, utrata energii, zmniejszenie popędu seksualnego oraz fizycznej aktywności. Przyczyn jest wiele, m.in.: stosunek do otaczającego nas świata, stres, alkohol, ale najważniejszą przyczyną jest spadek poziomu testosteronu (spada od 30. roku życia, średnio o 10% co dekadę). Testosteron jest hormonem mającym unikalny wpływ na męskie ciało. Jest produkowany w jądrach oraz w gruczołach nadnercza. Dla mężczyzn jest tym, czym dla kobiet estrogen. Pomaga w budowaniu protein i odgrywa kluczową rolę w powstawaniu erekcji i normalnym życiu seksualnym. Ponadto ma wpływ na czynności metaboliczne takie jak: produkcja krwinek w szpiku kostnym, tworzenie kośćca, metabolizm węglowodanów, właściwe funkcjonowanie wątroby oraz wzrost gruczołu prostaty. Do objawów „andropauzy”, poza obniżeniem popędu seksualnego i huśtawkami nastrojów są m.in. zmniejszenie masy mięśniowej i osłabienie mięśni, wzrost tkanki tłuszczowej na wyższych i środkowych częściach ciała, osteoporoza lub osłabienie kości i ból pleców. Człowiek niezależnie od płci z wiekiem podlega różnym przemianom, zarówno fizycznym jak i psychicznym. Komórki ciała zużywają się i zmienia się gospodarka hormonalna. Zmienia się również zachowanie człowieka. Nie wszyscy potrafią pogodzić się ze starością. Wprawdzie nie ma lekarstwa na starość, ale są różne sposoby, aby łagodzić jej skutki. Zaczynając od środków farmakologicznych-pomagających zwalczać już istniejące skutki starzenia się (i towarzyszące temu menopauzę i „andropauzę”), a kończąc na profilaktyce, która pozwala na zmniejszenie symptomów oraz ryzyka menopauzy i „andropauzy”. Przede wszystkim należy ograniczyć używki oraz wprowadzić regularne ćwiczenia i odpowiednią dietę bazującą na zdrowym (i mądrym) odżywianiu.

Opracowanie: Jaswinder & Isa Żródła oraz wykorzystane fragmenty: Anna Wojciechowska: „Menopauza” (artykuł) Jacek Piec: „Andropauza” (artykuł) Michał Karasek: „Starzenie się a rytmy biologiczne” (artykuł) „Gerontologia – starzenie się człowieka” (artykuł, autor nieznany)